enel(+30) 210 7101440Δευ-Παρ : 09:00 - 21:00

Φορολογικός κάτοικος Ελλάδας-κριτήρια (προϋποθέσεις) με βάση τον ελληνικό νόμο

Φορολογικός κάτοικος Ελλάδας-κριτήρια (προϋποθέσεις) με βάση τον ελληνικό νόμο.

Τι λέει ο νόμος (άρθρο 4 ΚΦΕ – ν. 4172/2013)

1. Νομικό Πλαίσιο

Η έννοια του “φορολογικού κατοίκου Ελλάδας” καθορίζεται από το Άρθρο 4 του Ν. 4172/2013 (Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος), όπως ισχύει.
Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται σε όλα τα φυσικά πρόσωπα, ανεξαρτήτως ιθαγένειας ή χώρας προέλευσης (Ε.Ε. ή τρίτη χώρα).

Ένα φυσικό πρόσωπο είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας εφόσον συντρέχει τουλάχιστον ένα από τα παρακάτω:

  1. Μόνιμη/κύρια κατοικία, συνήθης διαμονή ή “κέντρο ζωτικών συμφερόντων” στην Ελλάδα (προσωπικοί, οικονομικοί, κοινωνικοί δεσμοί).

  2. Παρουσία >183 ημέρες στην Ελλάδα, αθροιστικά μέσα σε οποιαδήποτε περίοδο 12 μηνών· τότε θεωρείται κάτοικος από την 1η ημέρα παρουσίας. Εξαίρεση: αν η διαμονή είναι αποκλειστικά για τουριστικούς/ιατρικούς/θεραπευτικούς ή παρόμοιους ιδιωτικούς λόγους και δεν υπερβεί τις 365 ημέρες, δεν θεμελιώνεται κατοικία.

  3. Διπλωματικοί/προξενικοί/δημόσιοι λειτουργοί ελληνικής ιθαγένειας που υπηρετούν στο εξωτερικό θεωρούνται κάτοικοι Ελλάδας.

    2. Ορισμός Φορολογικού Κατοίκου Ελλάδας

    Σύμφωνα με το άρθρο 4 §1 του Ν. 4172/2013:

    «Φυσικό πρόσωπο θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, εφόσον:
    α) έχει στην Ελλάδα τη μόνιμη ή κύρια κατοικία του, ή τη συνήθη διαμονή του, ή το κέντρο των ζωτικών του συμφερόντων (δηλαδή τους προσωπικούς, οικονομικούς ή κοινωνικούς του δεσμούς), ή
    β) βρίσκεται στην Ελλάδα για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει τις εκατόν ογδόντα τρεις (183) ημέρες μέσα σε οποιαδήποτε περίοδο δώδεκα (12) μηνών, συνεχώς ή με διακοπές, και θεωρείται ότι είναι κάτοικος Ελλάδας από την πρώτη ημέρα παρουσίας του.»

    Εξαιρέσεις:
    Η διάταξη δεν εφαρμόζεται εφόσον η παρουσία στην Ελλάδα είναι αποκλειστικά για τουριστικούς, ιατρικούς, θεραπευτικούς ή παρόμοιους ιδιωτικούς λόγους και δεν υπερβαίνει τις 365 ημέρες.

    Κριτήρια Εφαρμογής

    (α) Κέντρο Ζωτικών Συμφερόντων

    Η έννοια καλύπτει:

    • τον τόπο όπου βρίσκεται η οικογενειακή εστία (σύζυγος, τέκνα, σχολείο παιδιών),

    • τον τόπο της κύριας επαγγελματικής ή οικονομικής δραστηριότητας,

    • τον τόπο όπου βρίσκεται η κύρια περιουσία (ακίνητα, καταθέσεις, επενδύσεις),

    • τους κοινωνικούς, πολιτιστικούς και επαγγελματικούς δεσμούς (σύλλογοι, επαγγελματικές ενώσεις κ.λπ.).

    Η φορολογική διοίκηση σταθμίζει συνολικά τα παραπάνω, και δεν απαιτείται να συντρέχουν όλα.

    (β) Συνήθης Διαμονή

    Ο όρος αναφέρεται στη διάρκεια φυσικής παρουσίας στην Ελλάδα, ακόμη και χωρίς οικογενειακή εγκατάσταση.
    Η παρουσία >183 ημερών μέσα σε 12μηνο τεκμηριώνει φορολογική κατοικία, εκτός εάν αποδεικνύεται διαφορετικά μέσω ισχυρότερων δεσμών σε άλλη χώρα.

    (γ) Ειδικές Κατηγορίες

    Διπλωματικοί ή προξενικοί υπάλληλοι, δημόσιοι λειτουργοί ελληνικής ιθαγένειας που υπηρετούν στο εξωτερικό θεωρούνται πάντοτε κάτοικοι Ελλάδας.


2.Διευκρινίσεις ΑΑΔΕ (Ε.2064/27.10.2023)

  • Η Εγκύκλιος Ε.2064/27.10.2023 παρέχει λεπτομερείς οδηγίες για την εφαρμογή του άρθρου 4 ΚΦΕ, μεταξύ άλλων:

    • Η έννοια του “κέντρου ζωτικών συμφερόντων” ερμηνεύεται ευρέως (π.χ. φοίτηση τέκνων, κύρια κατοικία, λογαριασμοί, περιουσία, επενδύσεις, επιχειρηματική δραστηριότητα).

    • Η διαμονή >183 ημερών αποτελεί τεκμήριο, αλλά όχι το μοναδικό κριτήριο.

    • Η Διοίκηση εξετάζει κάθε περίπτωση κατά ουσία και όχι μόνο τυπικά (π.χ. επίκληση ενοικίου χωρίς πραγματική παρουσία δεν αρκεί).

    • Παρέχονται οδηγίες για την ορθή τεκμηρίωση μεταφοράς κατοικίας προς/από Ελλάδα.

3.Όταν υπάρχει διπλή κατοικία (Ελλάδα & άλλο κράτος)

Σε περιπτώσεις όπου, βάσει των εθνικών νομοθεσιών, το ίδιο πρόσωπο θεωρείται κάτοικος και της Ελλάδας και άλλου κράτους, τότε εφαρμόζεται ο μηχανισμός “tie-breaker” των Συμβάσεων Αποφυγής Διπλής Φορολογίας (άρθρο 4 ΣΑΔΦ).

Η σειρά επίλυσης είναι:

  1. Πού έχει μόνιμη οικογενειακή εστία,

  2. Πού βρίσκεται το κέντρο ζωτικών συμφερόντων,

  3. Πού έχει τη συνήθη διαμονή,

  4. Ποια είναι η ιθαγένειά του,

  5. Αν παραμένει αμφιβολία, οι φορολογικές αρχές αποφασίζουν με αμοιβαία συμφωνία.

4.Τεκμηρίωση/αποδείξεις που σταθμίζονται συνήθως

Η ΑΑΔΕ μπορεί να ζητήσει:

  • Μισθωτήριο ή τίτλο κατοικίας στην Ελλάδα (από το taxisnet).

  • Απόδειξη λογαριασμών ΔΕΚΟ, τραπεζικών κινήσεων ή δανείων.

  • Συμβάσεις εργασίας ή έναρξη δραστηριότητας στην Ελλάδα.

  • Στοιχεία για τη σχολική φοίτηση τέκνων.

  • Δήλωση κύριας κατοικίας στην εφορία και ηλεκτροδότηση.

  • Πιστοποιητικό κατοικίας ή μη κατοικίας από αλλοδαπή αρχή.

5.Διαδικαστικά (χρήσιμα)

    • Αίτηση στο Τμήμα Μητρώου της Δ.Ο.Υ. Κατοίκων Εξωτερικού ή της αρμόδιας Δ.Ο.Υ.

    • Υποβολή δικαιολογητικών:

      • Πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας από αλλοδαπή αρχή (επίσημα μεταφρασμένο & apostille).

      • Αντίγραφα εκκαθαριστικών, αποδεικτικά διαμονής ή εργασίας.

    • Προθεσμία: έως 10 Μαρτίου του επόμενου φορολογικού έτους (για αλλαγή κατοικίας του προηγούμενου έτους).

    • Αν γίνει δεκτή, ο φορολογούμενος υπάγεται σε φορολόγηση μόνο για εισοδήματα από Ελλάδα. Αν όχι, θεωρείται κάτοικος Ελλάδας για παγκόσμιο εισόδημα.

 


6. Πρακτικά Παραδείγματα Εφαρμογής (Επικαιροποιημένα – Τρίτες Χώρες)


Περίπτωση 1 – Ετερόρρυθμος Εταίρος Πολίτης Τρίτης Χώρας σε Ελληνική Ε.Ε.

Πραγματικά δεδομένα:
Ο κ. A., πολίτης Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (Η.Α.Ε.), συμμετέχει ως ετερόρρυθμος εταίρος σε ελληνική Ετερόρρυθμη Εταιρεία (Ε.Ε.) με έδρα την Αθήνα, η οποία δραστηριοποιείται στη χονδρική εμπορία δομικών υλικών.
Ο κ. A. δεν διαμένει στην Ελλάδα, δεν συμμετέχει στη διαχείριση, και δεν ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα στη χώρα. Η συμμετοχή του περιορίζεται αποκλειστικά σε κεφαλαιακή εισφορά ύψους 100.000 €.

Νομική και φορολογική ανάλυση:

  • Ως ετερόρρυθμος εταίρος, δεν έχει ευθύνη διαχείρισης ή εκπροσώπησης και δεν παρέχει προσωπικές υπηρεσίες.

  • Εφόσον δεν έχει φυσική παρουσία, δεν διαμένει άνω των 183 ημερών, και δεν διαθέτει οικογενειακή ή επαγγελματική εγκατάσταση στην Ελλάδα, δεν θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας (άρθρο 4 §1 ν. 4172/2013).

  • Τα κέρδη της Ε.Ε. φορολογούνται στο όνομα της εταιρείας (άρθρο 45 ΚΦΕ), και εν συνεχεία επιμερίζονται στους εταίρους.

  • Ο αλλοδαπός εταίρος φορολογείται στην Ελλάδα μόνο για το εισόδημα που προκύπτει από την ελληνική Ε.Ε., ως εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα (άρθρο 5 ΚΦΕ).

  • Δεν υφίσταται παρακράτηση φόρου 5% ή 15% επί διανομής, παρά μόνο φορολόγηση στην πηγή σύμφωνα με τον τελικό συντελεστή της εταιρείας και την αναλογική κατανομή των κερδών.

  • Αν υπάρχει Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας (π.χ. μεταξύ Ελλάδας και Η.Α.Ε. – Ν. 3557/2007), τότε εφαρμόζεται το άρθρο περί “επιχειρηματικών κερδών”, το οποίο προβλέπει ότι το εισόδημα φορολογείται μόνο στο κράτος κατοικίας, εκτός αν υπάρχει μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα.

Συμπέρασμα:
Ο ετερόρρυθμος εταίρος πολίτης τρίτης χώρας δεν θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, εφόσον δεν έχει φυσική ή οικονομική εγκατάσταση. Φορολογείται στην Ελλάδα μόνο για το εισόδημα της ελληνικής Ε.Ε. εκτός αν η ΣΑΔΦ του δίνει απαλλαγή λόγω μη ύπαρξης μόνιμης εγκατάστασης.

Bottom line: Παθητική συμμετοχή χωρίς δεσμούς/παρουσία στην Ελλάδα → δεν αλλάζει η φορολογική κατοικία σου.


Περίπτωση 2 – Διευθύνων Σύμβουλος Ανώνυμης Εταιρείας (Α.Ε.) Πολίτης Τρίτης Χώρας

Πραγματικά δεδομένα:
Η “BlueOcean Shipping Α.Ε.” είναι ελληνική ανώνυμη εταιρεία με έδρα στον Πειραιά, δραστηριοποιούμενη στις θαλάσσιες μεταφορές.
Ο κ. B., πολίτης Ηνωμένου Βασιλείου (μετά το Brexit – τρίτη χώρα), είναι διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας.
Κατοικεί μόνιμα στο Λονδίνο, επισκέπτεται την Ελλάδα λιγότερο από 90 ημέρες ετησίως και δεν διαθέτει κατοικία ή οικογένεια στην Ελλάδα.
Η αμοιβή του (50.000 € ετησίως) καταβάλλεται από την εταιρεία στην Ελλάδα.

Νομική και φορολογική ανάλυση:

  • Ο διευθύνων σύμβουλος δεν καθίσταται αυτομάτως φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, αφού δεν διαμένει πάνω από 183 ημέρες και δεν έχει “κέντρο ζωτικών συμφερόντων” στην Ελλάδα.

  • Ωστόσο, η αμοιβή του για τη διοίκηση της ελληνικής Α.Ε. συνιστά εισόδημα από πηγή Ελλάδας, σύμφωνα με άρθρο 5 §2 και άρθρο 12 ΚΦΕ.

  • Επομένως, το εισόδημα αυτό υπόκειται σε φορολόγηση στην Ελλάδα (ως εισόδημα από μισθωτή εργασία ή παροχή υπηρεσιών διεύθυνσης), ακόμη και αν ο δικαιούχος είναι κάτοικος αλλοδαπής.

  • Εφόσον υπάρχει ΣΑΔΦ Ελλάδας–Ηνωμένου Βασιλείου (Ν. 3556/2007), η Ελλάδα διατηρεί δικαίωμα φορολόγησης των αμοιβών διευθυντικών στελεχών ελληνικών εταιρειών, ενώ το Η.Β. αναγνωρίζει πίστωση φόρου για τον φόρο που καταβλήθηκε στην Ελλάδα.

Συμπέρασμα:
Ο πολίτης Ηνωμένου Βασιλείου δεν θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, αλλά υπόκειται σε φορολογία στην Ελλάδα για το εισόδημα από την ελληνική Α.Ε. Δεν έχει υποχρέωση δήλωσης παγκόσμιου εισοδήματος στην Ελλάδα, παρά μόνο για το εισόδημα που προέρχεται από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου.

Bottom line: Η θέση/αμοιβή φορολογείται στην Ελλάδα, η κατοικία σου όχι—μένει στο εξωτερικό, αν όλη η ζωή σου είναι εκεί.


Περίπτωση 3 – Πολίτης Η.Α.Ε. με Εξοχική Κατοικία στην Κρήτη

Πραγματικά δεδομένα:
Ο κ. C., πολίτης Η.Α.Ε., διαθέτει εξοχική κατοικία στην Κρήτη, όπου διαμένει δύο μήνες κάθε καλοκαίρι.
Δεν έχει οικογένεια ή επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ελλάδα και η κύρια επαγγελματική του εγκατάσταση παραμένει στο Ντουμπάι.

Νομική και φορολογική ανάλυση:

  • Δεν πληροί το κριτήριο των 183 ημερών.

  • Δεν υφίσταται “κέντρο ζωτικών συμφερόντων” (οικογένεια, εργασία, περιουσία εκτός εξοχικής).

  • Η απλή ιδιοκτησία ακινήτου δεν επαρκεί για τεκμηρίωση φορολογικής κατοικίας (Εγκ. Ε.2064/2023).

  • Δεν υπάρχει μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα κατά την έννοια του άρθρου 6 ν. 4172/2013.

Συμπέρασμα:
Ο κ. C. δεν θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας. Φορολογείται στην Ελλάδα μόνο για εισόδημα από ελληνική πηγή, όπως π.χ. ενοίκια ή πώληση του ακινήτου.

Bottom line: Διακοπές ≠ φορολογική κατοικία.


7.Συνολική Ερμηνεία TKC Finance

Η Ελλάδα δεν “κολλάει ταμπέλα” εύκολα ή μηχανικά. Αν ζείς εδώ (οικογένεια/δουλειά/σταθερή στέγη) ή μένεις εδώ πάνω από 183 μέρες, τότε ναι: φορολογικός κάτοικος Ελλάδας.
Αν απλώς έχεις ρόλο σε εταιρεία ή ένα σπίτι για τις διακοπές, όχι. Όταν υπάρχει “διχογνωμία” με άλλη χώρα, αφήνουμε τη ΣΑΔΦ να αποφασίσει.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν. 4172/2013, η ιδιότητα “φορολογικού κατοίκου Ελλάδας” βασίζεται στην πραγματική εγκατάσταση και τους ουσιαστικούς δεσμούς (διαμονή, οικογένεια, δραστηριότητα, συμφέροντα).
Οι αλλοδαποί πολίτες τρίτων χωρών που συμμετέχουν παθητικά σε ελληνικές εταιρείες ή κατέχουν ακίνητα δεν αποκτούν φορολογική κατοικία, εκτός αν εγκατασταθούν στην Ελλάδα ή δημιουργήσουν μόνιμη επαγγελματική βάση.

 


—
TKC Finance — Μιλάμε καθημερινά με περιπτώσεις φορολογικής κατοικίας (ΕΕ & τρίτες χώρες). Αν θες να το δούμε στοχευμένα έλα σε επαφή μαζί μας και το φτιάχνουμε σωστά από την αρχή.

 


 

Σχετικά άρθρα

Loading...